सन्धिः · Sandhi
Sandhi in Sanskrit
What sandhi is, its definition in Sanskrit and Hindi, the three types — swar, vyanjan and visarga — and every common kind of vowel sandhi with Panini's rule, examples and a practice set for sandhi-viched.
Sandhi definition in Sanskrit, Hindi and English
द्वयोः वर्णयोः परस्परं मेलनेन यः विकारः (परिवर्तनम्) भवति, सः सन्धिः इति कथ्यते।
दो वर्णों के परस्पर मेल से जो विकार (परिवर्तन) होता है, उसे सन्धि कहते हैं।
Sandhi is the change that happens when two sounds meet — at the end of one word and the start of the next, or inside a compound.
Example: विद्या + आलयः = विद्यालयः — the two ā sounds merge into one long ā. Undoing a sandhi to find the original words is called सन्धि-विच्छेदः. Panini's grammar describes the conditions for sandhi with the rule परः सन्निकर्षः संहिता (1.4.109): sounds in close contact are in "saṃhitā", and there sandhi applies.
Three types of Sandhi
| Type | When it happens | Example |
| स्वरसन्धिः (अच्-सन्धिः) — vowel sandhi | A vowel meets a vowel | हिम + आलयः = हिमालयः |
| व्यञ्जनसन्धिः (हल्-सन्धिः) — consonant sandhi | A consonant meets a vowel or a consonant | जगत् + ईशः = जगदीशः |
| विसर्गसन्धिः — visarga sandhi | A visarga (ः) meets a vowel or consonant | नमः + ते = नमस्ते |
1. Swar Sandhi (vowel sandhi) and its kinds
Swar sandhi has several kinds, each named after its result. School syllabi usually teach these five or six.
दीर्घसन्धिः — Dirgha (lengthening)
Rule: अकः सवर्णे दीर्घः — two similar vowels (अ/आ, इ/ई, उ/ऊ) merge into one long vowel.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| विद्या + आलयः | विद्यालयः | आ + आ = आ |
| हिम + आलयः | हिमालयः | अ + आ = आ |
| गिरि + ईशः | गिरीशः | इ + ई = ई |
| भानु + उदयः | भानूदयः | उ + उ = ऊ |
| देव + आलयः | देवालयः | अ + आ = आ |
गुणसन्धिः — Guna
Rule: आद् गुणः — अ/आ followed by इ/ई gives ए, by उ/ऊ gives ओ, by ऋ gives अर्.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| देव + इन्द्रः | देवेन्द्रः | अ + इ = ए |
| महा + ईशः | महेशः | आ + ई = ए |
| सूर्य + उदयः | सूर्योदयः | अ + उ = ओ |
| महा + उत्सवः | महोत्सवः | आ + उ = ओ |
| महा + ऋषिः | महर्षिः | आ + ऋ = अर् |
वृद्धिसन्धिः — Vriddhi
Rule: वृद्धिरेचि — अ/आ followed by ए/ऐ gives ऐ, by ओ/औ gives औ.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| सदा + एव | सदैव | आ + ए = ऐ |
| एक + एकम् | एकैकम् | अ + ए = ऐ |
| वन + ओषधिः | वनौषधिः | अ + ओ = औ |
| महा + औषधम् | महौषधम् | आ + औ = औ |
यण्सन्धिः — Yan
Rule: इको यणचि — इ/ई, उ/ऊ, ऋ followed by a different vowel become य्, व्, र्.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| इति + आदि | इत्यादि | इ → य् |
| यदि + अपि | यद्यपि | इ → य् |
| सु + आगतम् | स्वागतम् | उ → व् |
| अनु + अयः | अन्वयः | उ → व् |
| पितृ + आज्ञा | पित्राज्ञा | ऋ → र् |
अयादिसन्धिः — Ayadi
Rule: एचोऽयवायावः — ए, ओ, ऐ, औ before a vowel become अय्, अव्, आय्, आव्.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| ने + अनम् | नयनम् | ए → अय् |
| पो + अनः | पवनः | ओ → अव् |
| नै + अकः | नायकः | ऐ → आय् |
| पौ + अकः | पावकः | औ → आव् |
पूर्वरूपसन्धिः — Purvarupa
Rule: एङः पदान्तादति — a word-final ए or ओ followed by अ swallows the अ, which is marked with an avagraha (ऽ).
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| हरे + अव | हरेऽव | ए + अ = एऽ |
| वने + अत्र | वनेऽत्र | ए + अ = एऽ |
| विष्णो + अव | विष्णोऽव | ओ + अ = ओऽ |
2. Vyanjan Sandhi (consonant sandhi)
When a consonant meets another sound, it often changes to suit it — becoming voiced before a voiced sound, nasal before a nasal, or matching the next consonant's place of articulation.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| वाक् + ईशः | वागीशः | जश्त्वम् — क् becomes ग् before a vowel |
| जगत् + ईशः | जगदीशः | जश्त्वम् — त् becomes द् |
| अच् + अन्तः | अजन्तः | जश्त्वम् — च् becomes ज् |
| वाक् + मयम् | वाङ्मयम् | अनुनासिकम् — क् becomes ङ् before म |
| जगत् + नाथः | जगन्नाथः | अनुनासिकम् — त् becomes न् before न |
| सत् + चित् | सच्चित् | श्चुत्वम् — त् becomes च् before च |
| रामस् + च | रामश्च | श्चुत्वम् — स् becomes श् before च |
| तत् + टीका | तट्टीका | ष्टुत्वम् — त् becomes ट् before ट |
| तत् + शिवः | तच्छिवः | छत्वम् — श् after त् becomes छ् |
| हरिम् + वन्दे | हरिं वन्दे | अनुस्वारः — final म् before a consonant |
3. Visarga Sandhi
The visarga (ः) at the end of a word changes depending on what follows: it can become स्/श्, र्, ओ, or disappear.
| सन्धि-विच्छेद | सन्धि | Rule |
| नमः + ते | नमस्ते | सत्वम् — ः becomes स् before त |
| निः + चलः | निश्चलः | ः becomes श् before च |
| मनः + रथः | मनोरथः | उत्वम् — अः becomes ओ before a soft consonant |
| बालः + अयम् | बालोऽयम् | अः + अ → ओऽ |
| निः + आशा | निराशा | रुत्वम् — ः becomes र् before a vowel |
| दुः + उपयोगः | दुरुपयोगः | ः becomes र् |
| सः + गच्छति | स गच्छति | सः loses its visarga before a consonant |
| रामः + पठति | रामः पठति | no change before प |
Practice: split these words (सन्धि-विच्छेदः)
Try them first, then open each answer.
रमेशः
रमा + ईशः — गुणसन्धिः
सुरेन्द्रः
सुर + इन्द्रः — गुणसन्धिः
गणेशः
गण + ईशः — गुणसन्धिः
पुस्तकालयः
पुस्तक + आलयः — दीर्घसन्धिः
महौदार्यम्
महा + औदार्यम् — वृद्धिसन्धिः
प्रत्येकम्
प्रति + एकम् — यण्सन्धिः
गायकः
गै + अकः — अयादिसन्धिः
सज्जनः
सत् + जनः — व्यञ्जनसन्धिः
मनोहरः
मनः + हरः — विसर्गसन्धिः
निर्धनः
निः + धनः — विसर्गसन्धिः
How to recognise which sandhi it is
- Long vowel where two short ones met (आ, ई, ऊ)? → दीर्घ.
- ए or ओ in the middle where अ met इ or उ? → गुण. ऐ or औ? → वृद्धि.
- A half letter य्, व् or र् before a vowel? → यण्. अय, अव, आय, आव? → अयादि.
- Changed consonant at the join (ग, द, ङ, न्न, च्च)? → व्यञ्जन.
- स्, श्, र् or ओ where a visarga used to be? → विसर्ग.
Sandhi is one part of Sanskrit grammar — see the Sanskrit grammar overview for how it fits with Samasa, Vibhakti and Dhatu. The sounds themselves are laid out on the Varnamala page.
Frequently asked questions
What is the definition of sandhi in Sanskrit?
द्वयोः वर्णयोः परस्परं मेलनेन यः विकारः भवति, सः सन्धिः इति कथ्यते। — 'The change that occurs when two sounds join is called sandhi.'
How many types of sandhi are there in Sanskrit?
Three: स्वरसन्धिः (vowel), व्यञ्जनसन्धिः (consonant) and विसर्गसन्धिः (visarga). Vowel sandhi is further divided into dirgha, guna, vriddhi, yan, ayadi, purvarupa and others.
What is sandhi viched?
सन्धि-विच्छेदः is splitting a joined word back into its parts — for example विद्यालयः = विद्या + आलयः.
Which sandhi is in सूर्योदयः?
गुणसन्धिः: सूर्य + उदयः, where अ + उ becomes ओ.