धातुरूपाणि

Sanskrit Dhatu Roop

Full dhatu roop tables for the verbs students learn first — पठ्, भू and गम् in all five school lakaras, नी, and the atmanepada verb सेव् — with the patterns that make the endings easy to recognise.

What is dhatu roop?

धातुरूपम् is the set of forms a verb root (धातु) takes. Each form shows three things at once: the tense or mood (लकार), the person (पुरुष — third, second, first) and the number (वचन — singular, dual, plural). So every lakara gives a 3 × 3 table of nine forms. The subject decides the form: सः पठति, त्वं पठसि, अहं पठामि.

Verbs are either परस्मैपद (endings -ति, -तः, -न्ति…) or आत्मनेपद (endings -ते, -इते, -न्ते…). Most beginner verbs are parasmaipada; सेव्, लभ् and वृत् are common atmanepada verbs. What each lakara means is explained on the Lakar page.

Note the order: Sanskrit tables list प्रथमपुरुष (he/she/it) first and उत्तमपुरुष (I/we) last — the reverse of English.

पठ् (पढ़ना — to read), परस्मैपद

लट् लकार (present)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःपठतिपठतःपठन्ति
मध्यमपुरुषःपठसिपठथःपठथ
उत्तमपुरुषःपठामिपठावःपठामः

लृट् लकार (future)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःपठिष्यतिपठिष्यतःपठिष्यन्ति
मध्यमपुरुषःपठिष्यसिपठिष्यथःपठिष्यथ
उत्तमपुरुषःपठिष्यामिपठिष्यावःपठिष्यामः

लङ् लकार (past)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःअपठत्अपठताम्अपठन्
मध्यमपुरुषःअपठःअपठतम्अपठत
उत्तमपुरुषःअपठम्अपठावअपठाम

लोट् लकार (command)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःपठतुपठताम्पठन्तु
मध्यमपुरुषःपठपठतम्पठत
उत्तमपुरुषःपठानिपठावपठाम

विधिलिङ् लकार (should)

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःपठेत्पठेताम्पठेयुः
मध्यमपुरुषःपठेःपठेतम्पठेत
उत्तमपुरुषःपठेयम्पठेवपठेम

भू (होना — to be, become), परस्मैपद

लट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःभवतिभवतःभवन्ति
मध्यमपुरुषःभवसिभवथःभवथ
उत्तमपुरुषःभवामिभवावःभवामः

लृट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःभविष्यतिभविष्यतःभविष्यन्ति
मध्यमपुरुषःभविष्यसिभविष्यथःभविष्यथ
उत्तमपुरुषःभविष्यामिभविष्यावःभविष्यामः

लङ् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःअभवत्अभवताम्अभवन्
मध्यमपुरुषःअभवःअभवतम्अभवत
उत्तमपुरुषःअभवम्अभवावअभवाम

लोट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःभवतुभवताम्भवन्तु
मध्यमपुरुषःभवभवतम्भवत
उत्तमपुरुषःभवानिभवावभवाम

विधिलिङ् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःभवेत्भवेताम्भवेयुः
मध्यमपुरुषःभवेःभवेतम्भवेत
उत्तमपुरुषःभवेयम्भवेवभवेम

गम् (जाना — to go), परस्मैपद

लट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःगच्छतिगच्छतःगच्छन्ति
मध्यमपुरुषःगच्छसिगच्छथःगच्छथ
उत्तमपुरुषःगच्छामिगच्छावःगच्छामः

लृट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःगमिष्यतिगमिष्यतःगमिष्यन्ति
मध्यमपुरुषःगमिष्यसिगमिष्यथःगमिष्यथ
उत्तमपुरुषःगमिष्यामिगमिष्यावःगमिष्यामः

लङ् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःअगच्छत्अगच्छताम्अगच्छन्
मध्यमपुरुषःअगच्छःअगच्छतम्अगच्छत
उत्तमपुरुषःअगच्छम्अगच्छावअगच्छाम

लोट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःगच्छतुगच्छताम्गच्छन्तु
मध्यमपुरुषःगच्छगच्छतम्गच्छत
उत्तमपुरुषःगच्छानिगच्छावगच्छाम

विधिलिङ् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःगच्छेत्गच्छेताम्गच्छेयुः
मध्यमपुरुषःगच्छेःगच्छेतम्गच्छेत
उत्तमपुरुषःगच्छेयम्गच्छेवगच्छेम

नी (ले जाना — to lead, take), परस्मैपद

लट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःनयतिनयतःनयन्ति
मध्यमपुरुषःनयसिनयथःनयथ
उत्तमपुरुषःनयामिनयावःनयामः

लृट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःनेष्यतिनेष्यतःनेष्यन्ति
मध्यमपुरुषःनेष्यसिनेष्यथःनेष्यथ
उत्तमपुरुषःनेष्यामिनेष्यावःनेष्यामः

लङ् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःअनयत्अनयताम्अनयन्
मध्यमपुरुषःअनयःअनयतम्अनयत
उत्तमपुरुषःअनयम्अनयावअनयाम

सेव् (सेवा करना — to serve), आत्मनेपद

लट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःसेवतेसेवेतेसेवन्ते
मध्यमपुरुषःसेवसेसेवेथेसेवध्वे
उत्तमपुरुषःसेवेसेवावहेसेवामहे

लृट् लकार

पुरुषःएकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःसेविष्यतेसेविष्येतेसेविष्यन्ते
मध्यमपुरुषःसेविष्यसेसेविष्येथेसेविष्यध्वे
उत्तमपुरुषःसेविष्येसेविष्यावहेसेविष्यामहे

Spot the pattern

  • लट् endings: -ति -तः -न्ति / -सि -थः -थ / -आमि -आवः -आमः.
  • लृट् adds -स्य / -इष्य before the लट् endings: पठ् → पठिष्यति, नी → नेष्यति.
  • लङ् adds अ- at the front (the augment): अपठत्, अभवत्, अगच्छत्.
  • लोट् second person singular is the bare stem: पठ!, भव!, गच्छ! — the commands you hear most.
  • विधिलिङ् has -ए- throughout: पठेत्, भवेत्, गच्छेत्.

Frequently asked questions

What is the dhatu roop of पठ् in लट् लकार?

पठति पठतः पठन्ति; पठसि पठथः पठथ; पठामि पठावः पठामः.

What is the dhatu roop of नी?

In लट्: नयति नयतः नयन्ति; नयसि नयथः नयथ; नयामि नयावः नयामः. In लृट्: नेष्यति नेष्यतः नेष्यन्ति…

What is the dhatu roop of सेव्?

सेव् is atmanepada. लट्: सेवते सेवेते सेवन्ते; सेवसे सेवेथे सेवध्वे; सेवे सेवावहे सेवामहे.

What is the difference between parasmaipada and atmanepada?

They are two sets of verb endings. Parasmaipada uses -ति, -न्ति (पठति); atmanepada uses -ते, -न्ते (सेवते). Each verb root traditionally takes one set, some take both.